استان چهارمحال و بختیاری یکی از استان‌های کشور ایران است. مرکز این استان شهرکرد است.[۲]
این استان با ۱۶٬۴۲۱ کیلومتر مربّع وسعت معادل یک درصد از کل وسعت ایران، بیست و دومین استان کشور از نظر مساحت می‌باشد.[۳] استان چهارمحال و بختیاری از جمله مناطق کوهستانی فلات مرکزی ایران محسوب می‌شود و بین ۳۱ درجه و ۹ دقیقه تا ۳۲درجه و ۳۸ دقیقه عرض شمالی و ۴۹ درجه و ۳۰ دقیقه تا ۵۱ درجه و ۲۶ دقیقه طول شرقی گرینویچ قرار دارد. این استان از شمال و مشرق به استان اصفهان، از مغرب بهاستان خوزستان، از جنوب به استان کهگیلویه و بویراحمد و از سمت شمال غربی به استان لرستان محدود می‌شود.[۴] زبان‌های بختیاری، فارسی، ترکی و ارمنی در میان ساکنان این استان رایج است. در مرکز استان، هفشجان، بروجن، فرخ شهر و شهرهای کوچک استان لری بختیاری جای خود را با فارسی عوض کرده است.[۵]

بر اساس آخرین تقسیمات سیاسی کشور، استان چهار محال و بختیاری دارای دارای ۹ شهرستان، ۴۰ شهر، ۲۵ بخش و ۵۰ دهستان است. شهرستان‌های این استان عبارتند از:شهرکرد، بروجن، لردگان، فارسان، اردل، کیار، سامان، بن و کوهرنگ.

شهرها و شهرستان‌ها[ویرایش]

شهرهای شهرکرد، بروجن، هفشجان، فرخ شهر و لردگان از شهرهای مهم این استان می‌باشند. شهرکرد مرکز کنونی استان، بروجن شاهراه ترانزیتی استان و هفشجان نماد و جلوگاه تاریخ ۹۰۰۰ ساله این استان محسوب می‌شود. محل شهرستان‌ها و بخش‌ها به صورت زیر است:



نام کامل و صحیح این استان چهار محال و بختیاری است اما به غلط گاه به صورت‌های دیگر هم خوانده می‌شود، مانند[۸]

  • چهار محال
  • چهار محالِ بختیاری
  • بختیاری

هرچند معمولاً دلیل این کار سادگی در نوشتار و گفتار است اما در برخی موارد هم از روی تعصب‌های‌های قومی است که از طرف برخی افراطیون هر دو طرف چهار محالی و بختیاری انجام می‌شود تا نام طرف دیگر از اسم استان حذف شود. باید دانست نقش هیچ‌کدام از اقوام ساکن این استان در تاریخ و شکل گیری فرهنگ و هویت مردمان آن قابل چشم پوشی نیست. گاه چهار محالی‌ها و شهرکردی‌ها به سبب روابط نزدیک با اصفهان کانون توجه بوده‌اند و گاه بختیاری به دلیل نفوذ زیاد در حکومت پهلوی و روابط قوی با انگلیسی‌ها مود توجه بیشتری فرار گرفته‌اند. چهارمحال، و بختیاری دو واقعیت تاریخی و اجتماعی غیرقابل انکار هستند که به سبب مراودات و ارتباط‌های تنگاتنگی که از دیرباز بین این دو بخش برقرار بوده‌است، همواره به مثابه دو بال یک پیکر یکدیگر را کامل کردند اما در هیچ زمانی یکی به دیگری تعلق نداشته‌اند و کاربرد تعبیرهای چهار محال، چهارمحال بختیاری یا بختیاری نادرست و چالش آفرین می‌باشد. در گذشته نیز این منطقه با هر نامی که خوانده شده‌است به هر دو گروه عمده ساکن این منطقه اشاره داشته‌است مانند

  1. شهرستان شهرکرد و بختیاری (تا سال ۱۳۳۲)
  2. فرمانداری بختیاری و چهار محال (۱۳۵۲)
  3. استان چهار محال و بختیاری (از سال۱۳۵۲)

تغییر نام استان[ویرایش]

برخی از اهالی استان و مسئولین استانی و کشوری معتقد به تغییر نام این استان هستند. دلیل اصلی این گروه طولانی بودن نام استان است. طولانی بودن نام استان سبب حذف یکی از بخشهای نام استان می‌شود، گاه چهار محال خوانده می‌شود و گاه بختیاری و در هر صورت باعث می‌شود که مقصد اصلی از آن حاصل نشود. در برخی موارد هم در مکاتبات از نام مختصر شده چ و ب استفاده می‌کنند که چوب خوانده می‌شود. برخی دیگر بر این عقیده‌اند که نام استان باعث ایجاد شکاف بین مردم استان می‌شود و با وجود کوچکی استان، آن را به دو قسمت تقسیم می‌کند. این عده معتقدند هویت یک استان باید همانند هویت یک کشور از وحدت کامل برخوردار باشد و مردم آن بر اساس نژاد تقسیم بندی نشوند.[۸]
تغییر نام استان به دلیل نگرانی از واکنش بختیاری‌ها استان هنوز عملی نشده‌است.[۸]

جمعیت‌شناسی[ویرایش]

جمعیت این استان در سال۱۳۹۰، ۸۹۵۲۶۳ نفر گزارش شده است.

اقوام[ویرایش]




Circle frame.svg

نمودار اقوام استان چهار محال و بختیاری     بختیاری (۵۶٫۳٪)     فارس (۳۰٫۵٪)     ترک قشقایی (۱۲٫۱٪)     نمی‌دانم (۰٫۵٪)     دیگر (۰٫۶٪)

طی پژوهشی که شرکت پژوهشگران خبره پارس به سفارش شورای فرهنگ عمومی در سال ۸۹ انجام داد و براساس یک بررسی میدانی و یک جامعه آماری از میان ساکنان ۲۸۸ شهر و حدود ۱۴۰۰ روستای سراسر کشور، درصد اقوامی که در این نظر سنجی نمونه گیری شد در استان چهارمحال و بختیاری به قرار زیر بود:[۹]

جدول اقوام مناطق شهری و روستایی استان چهار محال و بختیاری
ردیف
اقوام (به ترتیب الفبایی)
شهر(%)
روستا(%)
مرد(%)
زن(%)
کل استان(%)
۱بلوچ-----
۲ترک۱۵٫۳۸٫۷۱۴٫۶۹٫۶۱۲٫۱
۳شمالی-----
۴عرب-----
۵فارس۴۴٫۹۱۵٫۲۲۹٫۲۳۰٫۹۳۰٫۵
۶کرد-----
۷بختیاری۳۸٫۸۷۵۵۵٫۲۵۸٫۵۵۶٫۳
۸سایر-۱٫۱-۱٫۱۰٫۵
۹بدون جواب یا نمی‌دانم۱-۱-۰٫۵

زبان[ویرایش]

مردم استان چهار محال و بختیاری به دو قسمت چهارمحالی‌ها و بختیاریها تقسیم می‌شوند. چهار محالی‌ها عموماً به زبان فارسی و ترکی و با لهجه خاص خودشان صحبت می‌کنند و بختیاری‌ها هم به گویش بختیاری که شاخه‌ای از زبان لری است صحبت می‌کنند. در ۵ شهرستان از ۹ شهرستان این استان زبان گویش بختیاری رایج است که این شهرستان‌ها عبارتند از: اردل، کوهرنگ، فارسان، لردگان و کیار. در شهرستان‌های شهرکرد، بروجن، سامان وبن لهجه‌های محلی فارسی و ترکی رایج است. به طور خاص مردم شهرهای شهرکرد، هفشجان، بروجن و فرخ‌شهر و برخی دیگر مناطق به زبان فارسی صحبت می‌کنند، لهجه‌های دهکردی، هوشگانی، اورجنی و قهفرخی مخصوص شهروندان این استان می‌باشد که از ریشه فارسی پهلوی است و در آن لغات ترکی و عربی زیادی وجود ندارد. زبان ترکی قشقایی نیز بیش از ۱۲ درصد جمعیت ساکنین استان را شامل می‌شود. به طور خاص مردم شهرهای شهر کیان، بلداجی، سامان، بن، فرادنبه و جونقان به زبان ترکی صحبت می‌کنند.[۱۰]

دانشنامه ایرانیکا در مقاله زبان لری زبان مردم این استان را از نظر جغرافیایی نیمی فارسی و نیمی لری معرفی می‌کند.[۱۱] وب‌گاه میراث فرهنگی و گردشگری استان چهارمحال و بختیاری زبان لری بختیاری را به عنوان زبان عمومی در این استان معرفی می‌کند.[۱۲] دانشنامه جهان اسلام گویش مردم این استان را فارسی با گویش بختیاری معرفی می‌کند.[۱۳] در برخی شهرستان‌های این استان مانند شهرکرد و بروجن لری جای خود را به فارسی داده است.[۱۲] برخی منابع نیز گویش ساکنان این استان را فارسی، ترکی قشقائی و گویش بختیاری معرفی می‌کنند.[۱۴]

ارامنه: نواحی شرقی استان چهار محال و بختیاری شامل شهرستان‌های شهرکرد و بروجن از دیرباز سکونت گاه گروه‌هایی از ارامنه بوده‌است. هر چند در دهه‌های اخیر تعداد بسیاری از ارامنه چهار محال و بختیاری به اصفهان مهاجرت کردند هنوز تعداد کمی از آن‌ها در این استان مشغول زندگی هستند. روستاها ارامنه نشین چهار محال عبارت بودند از تشنیز، واستیگان، گیشنیگان، احمدآباد،شلمزار، قلعه کشیش، لیواسیان، ده ارمنی و غیره.[۱۵]
در جدول زیر نام شهر و روستای‌های مختلف استان و زبان گفتاری مردم آن مشخص شده‌است.[۱۶]

زبان مردم بومی شهرهای استان چهار محال و بختیاری
نام شهرستانشهر/روستازبان
شهرستان شهرکردشهرکردفارسی لهجه دهکردی
هفشجانفارسی لهجه هوشگانی
فرخ شهرفارسی لهجه قهفرخی
چالشترفارسی
نافچفارسی
سورشجانگویش بختیاری
کیانترکی قشقایی
بنترکی قشقایی
سامانترکی قشقایی
شهرستان بروجنبروجنفارسی لهجه اورجنی
فرادنبهترکی سلجوقی و قشقایی
سفیددشتترکی قشقایی
نقنهفارسی
گندمانفارسی و گویش بختیاری
شهرستان اردلاردلگویش بختیاری
ناغانگویش بختیاری
دوپلانگویش بختیاری
دشتکگویش بختیاری
سرپیرگویش بختیاری
شهرستان فارسانفارسانگویش بختیاری
جونقانگویش بختیاری و ترکی قشقایی
باباحیدرگویش بختیاری
شهرستان کوهرنگکوهرنگگویش بختیاری
شهرستان کیارشلمزارگویش بختیاری
شهرستان لردگانلردگانگویش بختیاری
خانمیرزاگویش بختیاری
فلاردگویش بختیاری
منجگویش بختیاری

تاریخ